Historie

In het uiterste zuidwesten van de provincie Gelderland ligt tussen Waal en Maas het Riviereneiland, de Bommelerwaard. Dit gebied was vroeger onbedijkt. Men heeft er dan ook veel last van overstromingen gehad. Het jaartal 1861 aan de noordzijde van de kerk in Kerkwijk herinnert aan de hoogte van de overstroming in de maand januari van dat jaar. In de maand december 1993 werd dat dreigende gevaar opnieuw gevoeld en in februari 1995 is de gehele bevolking van de Bommelerwaard één week geëvacueerd vanwege een dreigende overstroming.

In het midden van de waard treffen we nog steeds een zogenaamde Romeinse stroomrug aan. Vele eeuwen geleden hebben mensen daar hun toevlucht gezocht. In de tijd voor de kerkhervorming is op één van die verhogingen een kerk gebouwd. En met de er omheen gebouwde woningen werd Kerkwijk het middelpunt van de Bommelerwaard.

Enkele kilometers naar het oosten verrees Bruchem en op dezelfde afstand naar het westen Delwijnen. Een voorbeeld van een langgerekte Frankische boerennederzetting. In Kerkwijk was echter de hoofdkerk gevestigd en de bewoners van Bruchem en Delwijnen waren aangewezen op daar gebouwde kapellen. In Bruchem heeft het gebouw in de loop der eeuwen vele veranderingen ondergaan, maar in Delwijnen herinnert alleen de straatnaam nog aan de kapel. Daar zou ook een klooster der Tempelieren gestaan hebben. Bovendien is dat dorp een kasteel rijk geweest. Van dat alles is daar helaas niets overgebleven.

De eeuwenoude kerk in Kerkwijk is in de vijftiger jaren van de vorige eeuw grondig gerestaureerd. Het interieur heeft toen een ware gedaanteverwisseling ondergaan. Van de oude inrichting is niet veel overgebleven door de herbouw van de zware triomfboog, het herstel van de raampjes, de vlakke zoldering in het schip en het verplaatsen van de kansel en het orgel. Er is tijdens die werkzaamheden een zeer zeldzame hagioscoop te voorschijn gekomen. Het koor is sindsdien helder verlicht en bevat heel wat liturgische nisjes. Het kort na de bouw van het koor beschilderde houten gewelf, waarop Christus is afgebeeld, oordelende de levenden en de doden, is uit het Rijksmuseum teruggehaald. In het begin van de vorige eeuw was het daar ondergebracht. Tegelijkertijd werd toen voorzien in de bouw van een consistorie. In 1994 is de kerk in geringere mate gerestaureerd. Het orgel heeft in datzelfde jaar een flinke restauratie ondergaan. Het behoort tot één van de weinige Krusse-orgels in Nederland.

Het oudste deel van deze kerk is het kort na 1100 gebouwde schip. De wanden worden in vlakken verdeeld door hoog opgaande nissen rond de venstertjes. De dagkanten ervan zijn naar het gebruik van die tijd gewit. Aan het oversneden galmgat is te zien, dat het schip eertijds lager was. De toren stamt, zoals blijkt uit de Romaanse spaarvelden en de go¬tische galmgaten, uit de dertiende eeuw. Het koor, waarin tuf van het vorige gebouw is verwerkt, vertoont rijke vijftiende-eeuwse vormen in de gerestaureerde raamvullingen. In dezelfde tijd is aan de toren een traptoren toegevoegd. In de hoeken van het torengewelf bevinden zich de symbolen van de vier evange¬listen. De kansel uit de beginjaren van de zeventiende eeuw met eenvoudige panelen staat op een sierlijke voet uit de vijftiende eeuw. Op die voet zou vroeger een doopvont hebben gestaan. Het geboden- en belijdenisbord en de prachtige lichtkroon dateren uit de zeventiende eeuw. Een doophek is tijdens de restauratie van de jaren vijftig van de vorige eeuw aan het interieur toegevoegd. Daarbinnen zijn de graven van de aanzienlijken neergelegd.

Het fraaie witte kerkje in Bruchem ligt aan het Kerkplein. Het door een dakruiter bekroonde koor is Bruchem rijk sinds de veertiende eeuw. Het gedichte smalle venster in de zuidwand wijst dit aan. Het schip werd er een eeuw later bijgebouwd en vóór 1600 voegde men er een kapel aan toe. Uit het oversneden raam blijkt, dat deze verlaagd is. Dit is waarschijnlijk in 1645 gebeurd, toen de kapel ingericht werd tot consistorie en catechisatielokaal. De muurverzwaringen in het koor duiden waarschijnlijk op een vroegere overwelving. In de zuidoostelijke sluitingswand bevindt zich een spitsbogig muurkastje. Waarschijnlijk de vroegere piscine. Helaas moesten tijdens de restauratie in 1961 vanwege de deplorabele toestand de oude kansel en de kerkenraadsbanken verwijderd worden. Het tien gebodenbord, beschilderd met een voorstelling van Mozes met de stenen tafelen, het credobord met een gesneden bekroning, de doopboog en het oude doopvont bleven bewaard.

In 1992 heeft de kerk weer een uitgebreide en kostbare restauratie ondergaan en in 1996 is het stucwerk opnieuw aangebracht. In 1997 zijn de plannen gestart om het kerkgebouw uit te breiden. Zeker met het oog op de morgendiensten was het, ondanks de vermeerdering van het aantal diensten, noodzakelijk. Hoewel het moeilijk te realiseren was bij een monumentaal gebouw, is er in 2004 een plan afgerond om de uitbreiding te realiseren. Eind 2004 is daadwerkelijk begonnen met de uitbreiding. Het portaal, gebouwd aan het einde van de achttiende eeuw, werd afgebroken en aan deze zijde van de kerk werd een nieuw stuk aangebouwd. Het dak van het nieuwe stuk is lager dan die van het schip, welke op zijn beurt weer lager is dan het dak van het koor. Door de aanbouw heeft de kerkzaal een L-vorm gekregen. De kansel is verplaatst naar het nieuwe gedeelte. De eerste kerkdienst in de uitgebreide kerk werd op 19 maart 2006 gehouden.

Ten tijde van de kerkvisitatie van bisschop Sonnius, in 1568, behoorde Bruchem tot de parochie Kerkwijk. In de beide synoden van 's Hertogenbosch van 1571 en 1612 worden beide kerken onder die van dit bisdom genoemd. Sinds de overgang naar de kerk der hervorming in 1613 zijn de twee Hervormde Gemeenten Bruchem en Kerkwijk-Delwijnen nauw met elkaar verenigd, doordat aan deze twee gemeenten steeds één predikants¬plaats verbonden is geweest. De eerste predikant was Johannes Verschuil. Hij is beroepen in 1615 en is tot aan zijn emeritaat in 1632 gebleven. Bruchem en Kerkwijk-Delwijnen was van 1762 - 1766 de eerste standplaats van de bekende ds. Ahasverus van den Berg. Hij behoorde bij de negen predikanten, die de verklaring, gevoegd bij het authentiek afschrift der psalmen, op 19 juli 1773 getekend heeft. Andere dienaren van het Goddelijke Woord dienden de gemeenten vele jaren: Hendrikus Moring 48 jaar, Abraham de Jongh 43 jaar (deze predikant kocht in 1741 de 'Gasthuijshoff', een pachtboerderij van het 'Bommelsche Gasthuijs'), Nicolaas Lange 41 jaar en Jan van Schaik 32 jaar. De afscheiding (1834) en doleantie (1886) hebben in Bruchem en Kerkwijk-Delwijnen nauwelijks invloed gehad.

De verbondenheid van de twee gemeenten is vooral gefundeerd in de verkondiging van het Woord van God. Men ging de ene zondag ‘s morgens in Bruchem en ‘s middags in Kerkwijk naar de kerk. De volgende zondag omgekeerd. Mede door toename van de bevolking en trouw meelevende jongeren werd het aantal diensten sinds 1 april 1988 uitgebreid met een derde dienst. Sinds 1 februari 1993 mag er in beide kerken iedere zondag twee keer het Woord bediend worden en sinds 30 maart 1997 tot aan de uitbreiding werden er in Bruchem dubbele morgendiensten gehouden. Vanaf de opening van het uitgebreide kerkgebouw op 18 maart 2006 is er ook in Bruchem weer één morgendienst. Ook wordt er heel wat kring- en verenigingswerk en vooral ook jeugdwerk gezamenlijk gedaan. De kerkenraden vergaderen meestal samen en proberen één beleid voor beide gemeenten te verwezenlijken. Sinds 6 september 1998 is met de komst van ds. A. de Lange de tweede predikantsplaats aan de combinatie van de beide gemeenten werkelijkheid geworden. In het jaar 1999 is in Kerkwijk een nieuwe pastorie gebouwd en op 9 juni van datzelfde jaar is de nieuwe predikant deze gaan bewonen.

Per 1 mei 2004 heeft de fusie plaatsgevonden van de Nederlands Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken en de Lutherse Kerk. De kerkenraden van de beide gemeenten hebben besloten, ondanks vele bezwaren in de nieuw gevormde Protestantse Kerk in Nederland te blijven. In beide gemeenten zijn een aantal gemeenteleden die zich niet kunnen vinden in dit besluit. Zij hebben zich aangesloten bij de per 1 mei 2004 gestichte Hersteld Hervormde Kerk.

Vanaf 1 april 2013 is het deel van de gemeenteleden van de Hervormde Gemeente van Nederhemert dat is achterbleven in de PKN gemeente, na het ontstaan van de Hersteld Hervormde Gemeente van Nederhemert, toegevoegd aan de Hervormde Gemeente van Kerkwijk-Delwijnen. Hierdoor is de combinatiegemeente Kerkwijk-Delwijnen-Nederhemert ontstaan.